Γράφει ο Κωνσταντίνος Φιλιππακόπουλος
Θεολόγος, μ/φ Κανονικού Δικαίου
Δημοτικός Σύμβουλος Παπάγου
“Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς” (Γεν. 1,28) Ο στίχος αυτός της Παλαιάς Διαθήκης, είναι η ευλογία του Θεού προς τους ανθρώπους λίγες στιγμές μετά τη δημιουργία τους και η απαρχή της σχέσης ανθρώπου και φύσης. Η σχέση αυτή θα περάσει από εκείνη τη στιγμή πολλές φάσεις άλλοτε καλές όπου ο άνθρωπος θα βρει σύμμαχο στην επιβίωση του και στην δημιουργία κοινωνιών τη φύση και άλλες στιγμές που ο άνθρωπος την καταστρέφει με μοναδική ικανότητα μην υπολογίζοντας τις συνέπειες.
Αλλά ο Θεός όταν έδινε την ευλογία-εντολή αυτή τι εννοούσε πραγματικά; Και τι ήθελε να πετύχει με αυτό; Θα προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε τη θέση της Ορθόδοξης Θεολογίας πάνω στο θέμα της διαφύλαξης του περιβάλλοντος. Πριν όμως είναι αναγκαίο να πούμε την αιτία και τον σκοπό που δημιουργήθηκε ο άνθρωπος. Επλάσθη «εξ’ απείρου αγάπης υπό του Τριαδικού Θεού… και ετέθη υπό του Θεού εις τον Παράδεισον ως επίγειος βασιλεύς». Γίνεται κατανοητή η ιδιαίτερη και τιμητική θέση που έχει ο άνθρωπος στη Δημιουργία. Συνάμα όμως διακρίνουμε και τη διαχειριστική εξουσία που έχει δοθεί από το Θεό στον άνθρωπο.
Η πραγματική σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος κρύβεται στο ρήμα «κατακυριεύσατε» του χωρίου της Γενέσεως. Με την πρώτη ανάγνωση θεωρεί κανείς ότι η θεία εντολή προς τον άνθρωπο είναι να υποδουλώσει και ως εκ τούτου να συμπεριφέρεται ως τύραννος στην κτίση, στο χώρο που δημιούργησε ο Θεός και τον τοποθέτησε εν μέσω αυτού. Αυτή όμως η ερμηνεία ενός τόσο σημαντικού, για την κατανόηση της σχέσης ανθρώπου και περιβάλλοντος, όρου είναι λανθασμένη. Αν αναλύσουμε τη λέξη «κατακυριεύσατε» θα κατανοήσουμε επακριβώς την σημασία της. Προέρχεται από την πρόθεση κατά και το ρήμα κυριεύω. Η μεν πρόθεση δηλώνει ότι κάτι συμβαίνει ή γίνεται με έντονο τρόπο ή εκδηλώνεται με επίταση, το δε ρήμα δηλώνει ότι θέτω υπό την εξουσία μου κάτι ή κάποιον. Άρα σκεπτόμενοι συνθετικά, το «κατακυριεύσατε» σημαίνει ότι με επίταση δίδει την εντολή ο Θεός να θέσει υπό την εξουσία του ο άνθρωπος τον κόσμο. Να τον διαχειρίζεται δηλαδή με βάσει τις εντολές του Θεού και να τον προστατεύει απ’ οτιδήποτε.
Δυστυχώς ο άνθρωπος παρερμηνεύοντας την εντολή αυτή έχει προξενήσει ανεπανόρθωτες ζημιές στο περιβάλλον. Μη θέλοντας να καταλάβει ότι αυτό είναι το σπίτι του, το βασίλειο του και έχει δημιουργηθεί από το Θεό για εκείνον και σε αυτόν ανέθεσε την διαχείριση του. Μια διαχείριση που δεν θα έπρεπε να χαρακτηρίζεται από εγωισμό και συμφεροκεντρική νοοτροπία. Κέντρο της κτίσης είναι ο άνθρωπος και η σωτηρία του και όχι η ικανοποίηση των παθών του μέσω του χρήματος και των πρόσκαιρων ηδονών.
Η χώρα μας τα τελευταία χρόνια έχει χάσει τεράστιες εκτάσεις πρασίνου που η πλειοψηφία τους κάηκαν από ανθρώπινό χέρι. Το ίδιο ανθρώπινό χέρι που θα έπρεπε να προστατεύει τα δάση και γενικότερα την χλωρίδα και πανίδα και καθετί που συνθέτει τον όμορφο πίνακα που ονομάζεται φύση.
Η Θεολογία μας είναι ξεκάθαρη στη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος. Ο άνθρωπος ως το κορυφαίο δημιούργημα έχει την εντολή να προστατεύει την κτίση, το δικό του Παράδεισο. Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί να υπάρξει ο άνθρωπος χωρίς το Παράδεισο γιατί μόνο αν απαντήσουμε σε αυτό θα καταλάβουμε πόσο σημαντικό είναι να κάνουμε τα πάντα προκειμένου να διαφυλάξουμε τη δική μας Εδέμ.
