Πρόγραμμα περιθάλψεως ασθενών τελικού σταδίου

Συνέντευξη στη Χρύσα Παρίση

Ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος αποτελεί μια ξεχωριστή προσωπικότητα μέσα στον χώρο της Εκκλησίας. Άνθρωπος ευρείας μορφώσεως, αλλά και πλούσιας επιστημονικής εμπειρίας, έχει αναπτύξει σημαντικό έργο και πολλές πρωτοβουλίες σε διάφορους τομείς. Ένας από τους τομείς αυτούς αναφέρεται στη συμπαράσταση στους ασθενείς τελικού σταδίου, αυτό που στο εξωτερικό είναι γνωστό ως hospice. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία πρωτοποριακή για τη χώρα μας, που ευχόμαστε να βρει μιμητές. Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Σεβασμιότατος κ. Νικόλαος μας δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσουμε το πρόγραμμα αυτό και τη σημασία του.

Ερώτηση: Σεβασμιώτατε, ευχαριστούμε πολύ που δεχτήκατε να μας πείτε λίγα λόγια για την πρωτοβουλία που αναλάβατε στη Μητρόπολη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής να οργανώσετε ένα πρόγραμμα συμπαραστάσεως ασθενών τελικού σταδίου. Μπορείτε να μας πείτε τι ακριβώς είναι η ανακουφιστική φροντίδα και τι σημαίνει hospice;

Απάντηση: Κατ’ αρχάς, να σας ευχαριστήσω κι εγώ για τη δυνατότητα που μου δίνετε να μοιραστώ μαζί σας αυτό το πολύ σύγχρονο και συνάμα πολύ ανθρώπινο όραμά μας. Όταν κάποιος ασθενής βρεθεί στην κατάσταση που τα ποικίλα θεραπευτικά σχήματα δεν μπορούν πλέον να τον βοηθήσουν και η ελπίδα της θεραπείας γι’ αυτόν έχει εξαντληθεί, τότε η μόνη δυνατότητα που μας δίνεται είναι να τον ανακουφίσουμε από τους πόνους, τις κατακλίσεις, τις αναπνευστικές δυσκολίες και φυσικά να του συμπαρασταθούμε όσο γίνεται πνευματικά και ψυχολογικά. Στο σημείο αυτό, η οικογένεια ως υποστηρικτικό σύστημα συχνά καταρρέει και ο ρόλος του ασθενούς στο σύνολο επαναπροσδιορίζεται. Ο ασθενής δεν υπάρχει λόγος να παραμείνει στο νοσοκομείο αλλά δεν έχει και που να πάει. Υπάρχει λοιπόν η δυνατότητα είτε να του παρασχεθεί φροντίδα στο σπίτι είτε να ενταχθεί σε ένα πρόγραμμα ημερήσιας φροντίδας είτε και να εισαχθεί σε ειδικό χώρο ως εσωτερικός ασθενής. Αυτό το τελευταίο ονομάζεται hospice.

Ερώτηση: Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε λίγο πιο αναλυτικά πως ξεκίνησε, εξελίχθηκε και πήρε την τελική της μορφή η ανακουφιστική φροντίδα;

Απάντηση: Η ανάγκη πρωτοεμφανίστηκε με τους ογκολογικούς ασθενείς ως προσπάθεια ολιστικής συμπαράστασης. Έπρεπε κάποιος να σταθεί στο πλευρό του ασθενούς, να τον ακούσει, να τον προσέξει, να καταγράψει τις δυσκολίες του, να τον κάνει να νοιώσει αγαπητός, να μοιραστεί μαζί του και με τους άμεσους συγγενείς του την αδυναμία της πλήρους ιάσεως αλλά και να δώσει τη διαβεβαίωση της μέχρι τέλους και με κάθε μέσο βοήθειας και συμπαραστάσεως. Αυτή η ανθρώπινη στάση σταδιακά εξελίχθηκε σε επιστήμη και σε ειδικότητα που ονομάστηκε ανακουφιστική φροντίδα. Περιλαμβάνει ιατρική και συμβουλευτική αγωγή, νοσηλευτική αξιολόγηση και φροντίδα, ψυχολογική υποστήριξη του ασθενούς και των φροντιστών του και κοινωνική συμπαράσταση στην επίλυση προβλημάτων σχετικών με τη νόσο του. Παράλληλα φροντίζει τις πνευματικές ανάγκες και βοηθά στην αντιμετώπιση των επιτακτικών υπαρξιακών ερωτημάτων του ασθενούς, αναγνωρίζοντας συνάμα και την ανάγκη για ενεργό συμπαράσταση στην διαχείριση των πρακτικών και ψυχολογικών προβλημάτων, όπως και του πένθους των συγγενών

Ερώτηση: Ποιά είναι η κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα;

Απάντηση: Δυστυχώς στην Ελλάδα μόλις πρόσφατα ψηφίστηκε το θεσμικό πλαίσιο για την λειτουργία τέτοιων προγραμμάτων. Παρά ταύτα, ήδη δραστηριοποιούνται τρεις επιστημονικοί σύλλογοι, φιλανθρωπικά σωματεία και ιατρεία πόνου, συνήθως στο χώρο Ογκολογικών-Γενικών Νοσοκομείων ή Πανεπιστημιακών μονάδων. Μέχρι σήμερα όμως δεν υπάρχει μονάδα νοσηλείας hospice. Στον χώρο της «βοήθειας στο σπίτι», έχουν αναπτυχθεί διάφορα προγράμματα με την υποστήριξη των δήμων ή ιδιωτικής πρωτοβουλίας, και στον χώρο της Δημόσιας Υγείας τέσσερα νοσοκομεία.

Η δραστηριοποίηση της Ελληνίδας γυναίκας στον επαγγελματικό τομέα, τα τελευταία χρόνια, και η συρρίκνωση της ευρύτερης οικογένειας με την αστικοποίηση και το δημογραφικό πρόβλημα των περιορισμένων γεννήσεων, έχουν φέρει στο προσκήνιο το πρόβλημα της φροντίδας και συμπαράστασης στο «πάσχον μέλος» από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

Τα ελλείμματα και προβλήματα στο χώρο της υγείας, όπως υπερφορτωμένα εφημερεύοντα νοσοκομεία, ανεπάρκεια κλινών, συρροή των ασθενών στα αστικά κέντρα, δυσκολίες στο σύστημα εφημερίας και στη συνέχεια της φροντίδας του ασθενούς επιτείνουν το πρόβλημα. Δεν είναι σπάνιο να συνοδεύουν συγγενείς βαρέως πάσχοντα από εφημερεύον σε εφημερεύον νοσοκομείο. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο θάνατος του αγαπημένου προσώπου συνοδεύεται από τον έλεγχο ότι «δεν κάναμε όσα θα μπορούσαμε». Συχνά, ο ανθρώπινος πόνος και η νόσος και σίγουρα ο θάνατος είναι γεγονότα αναπόφευκτα. Η έλλειψη αξιοπρέπειας, η μοναξιά, η απαξίωση είναι «συμπτώματα» που μπορούν να αντιμετωπισθούν.

Ερώτηση: Πώς ξύπνησε μέσα σας ή ιδέα εσείς να αναλάβετε αυτήν την πρωτοβουλία;

Απάντηση: Κατ’ αρχάς το γεγονός ότι δεν υπάρχει κάτι οργανωμένο στην Ελλάδα μας δίνει την αίσθηση της ευθύνης μας να καλύψουμε το υφιστάμενο κενό, τη στιγμή μάλιστα που αναγνωρίζουμε και τη μεγάλη ανάγκη και τη δυνατότητά μας να συντονίσουμε μια τέτοια προσπάθεια.

Επίσης, η ύπαρξη επεξεργασμένου οράματος. Η ευρεία επαφή μας με τον ανθρώπινο πόνο, η συναίσθηση μας ότι το πρόβλημα των ασθενών είναι και δυνητικά δικό μας, η συνειδητοποίηση ότι το κράτος είμαστε εμείς και οφείλουμε να δράσουμε, αλλά πάνω από όλα η επιθυμία μας να αγκαλιάσουμε το μυστήριο της ζωής και του θανάτου και να δώσουμε στους πάσχοντες αφ' ενός μεν την αίσθηση ότι είναι επιθυμητοί, αγαπητοί και πολύτιμοι, αφ' ετέρου δε την ελπίδα που γεννά η πίστη στον Θεό και η αιωνία προοπτική όλων μας, μας οδήγησε στην απόφαση να μεθοδεύσουμε τη δημιουργία μιας πιλοτικής Μονάδας Ανακουφιστικής Φροντίδας στην περιοχή των Μεσογείων.

Οι μικρές σημερινές μας δυνάμεις, η περιορισμένη γνώση μας, η ανεπαρκής εμπειρία μας δεν αφήνουν περιθώρια για άμεσα εντυπωσιακά αποτελέσματα. Όμως ο ενθουσιασμός μας, η πίστη και η αγάπη, μας επιτρέπουν να ελπίζουμε ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε μια μικρή σπίθα, τον πρώτο βασικό πυρήνα, για να εκπληρώσουμε το όραμά μας.

Ερώτηση: Στην παρούσα φάση πού βρίσκεται η όλη προσπάθειά σας;

Απάντηση: Ήδη έχουμε από διετίας οργανώσει εκπαιδευτικά σεμινάρια ιατρών, νοσηλευτών, ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, έχουμε στενή συνεργασία με hospices ή προγράμματα του εξωτερικού («Casa Sperantei» του Brasov της Ρουμανίας, «Help the hospices» της Αγγλίας, «Αροδαφνούσα» της Κύπρου). Tον Μάιο του 2009, ομάδα 14 ατόμων, διαφόρων σχετικών ειδικοτήτων, επιλεγμένων κατόπιν εξετάσεων, επισκέφτηκε το Hospice «Casa Sperantei» στο Brasov της Ρουμανίας και στη συνέχεια συμμετείχε σε ένα πρόγραμμα ταχύρυθμης πρακτικής άσκησης στην Ανακουφιστική Φροντίδα.

Υπογράψαμε σύμβαση συνεργασίας με το Ογκολογικό νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας» (ΝΑΣ) για την παροχή ανακουφιστικής φροντίδας στο σπίτι σε ασθενείς του νοσοκομείου, οι οποίοι διαμένουν στην περιοχή των Μεσογείων και της Λαυρεωτικής. Παράλληλα, οργανώνεται και μία ομάδα εθελοντών. Στόχος μας είναι να ξεκινήσουμε πιλοτικά με ένα πρόγραμμα κατ΄ οίκον φροντίδας την 1η Μαρτίου. Η έδρα μας προς το παρόν θα είναι στα Σπάτα, με προοπτική να κατασκευαστεί το όλο κέντρο στο Κορωπί σύντομα.

Σεβασμιώτατε, σας ευχαριστούμε πολύ.

Επιτρέψτε μου, πριν κλείσω, να πω δυο λέξεις ακόμα. Ανακουφίζω σημαίνει ξαλαφρώνω, σηκώνω από το βάρος του άλλου, του το κάνω πιο κούφο, πιο ελαφρύ∙ δεν βοηθώ απλά, αλλά συμμετέχω στο δράμα του∙ δεν τον σώζω -το ξέρω αυτό εκ των προτέρων∙ τον παρηγορώ, του συμπαρίσταμαι, είμαι πολύ μαζί του. Προσπαθώ να μην πονάει εκείνος και συμπονώ. Παίρνω πόνο, δεν δίνω θεραπεία. Δεν αξίζει κάθε κόπο μια τέτοια προσπάθεια;