Ομιλία της Χρύσας Παρίση στην εκδήλωση της Ηπειρωτικής Εστίας Παπάγου
Για μια ακόμη φορά συγκεντρωνόμαστε τα μέλη και οι φίλοι της Ηπειρωτικής Εστίας Παπάγου, προκειμένου να αποτίσουμε ελάχιστο φόρο μνείας στην μεγάλη Ιστορία και τον Πολιτισμό της «Απείρου Γαίας», όπως ήταν η αρχική ονομασία αυτού του τόπου με τη μεγάλη ιστορία. Παράδοση, πολιτισμός και θαυμαστό φυσικό περιβάλλον χαρακτηρίζουν την Ήπειρο. Μέσα σ’ αυτόν τον εξαίρετο συνδυασμό αναδείχθηκαν φημισμένες προσωπικότητες που τίμησαν όχι μόνο τον τόπο τους αλλά και την Ελλάδα ολόκληρη. Οι Ηπειρώτες ευεργέτες αποτελούν μια ξεχωριστή περίπτωση που δεν τη συναντά κανείς σε κανένα άλλο μέρος της πατρίδας μας.
Όσο ξερό και άγωνο είναι το έδαφος της Ηπείρου τόσο πλούσιο φύτρωσε το δέντρο της ευεργεσίας που πρόσφερε άφθονους τους καρπούς του ιδιαίτερα στα χρόνια της πικρής σκλαβιάς. Ετσι, δημιουργήθηκε η απαίτηση της προσφοράς που εκδηλώθηκε σε όλους τους τομείς και ιδιαίτερα στον ευαίσθητο χώρο της παιδείας. Οι ευεργέτες άνοιξαν τους κρουνούς του χρήματος και έτσι βοήθησαν τους δασκάλους του Γένους, οι οποίοι άνοιξαν τους κρουνούς του πνεύματος.
Τα έργα των ευεργετών κατά την Τουρκοκρατία είχαν ξεχωριστή σημασία. Αποφασιστική ήταν η συμβολή τους στην επιβίωση του Γένους, στην πνευματική αναγέννηση και στην πολιτική του αποκατάσταση. Υπήρξαν οι προάγγελοι της νεοελληνικής αναγέννησης. Δημιουργικοί Ηπειρώτες, Παιδιά φτωχά οι περισσότεροι, μα προικισμένα, ξενιτεύτηκαν στα χρόνια της σκλαβιάς, έζησαν αφανείς, βιώνοντας έντονα και συνεχώς τον έρωτα προς την γενέθλια γή τους και τον αμέρωτο καημό να την δούν μια μέρα ελεύθερη.
Πέρα απο την κάλυψη των βασικών βιωτικών αναγκών των συμπατριωτών τους, με την ενίσχυση των φτωχών, την ανέγερση και καλλωπισμό ναών, τη σύσταση φιλανθρωπικών και κοινωνικών ιδρυμάτων, έριξαν το βάρος στη διάδοση μεταξύ των Ελλήνων των φώτων της παιδείας, γενόμενοι οι κατ'εξοχή τροφοί του εθνικού διαφωτισμού.
Αυτοί οι απόδημοι Ηπειρώτες διατήρησαν εμπορικές σχέσεις και εποικινωνία με ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο, ιδρύοντας παντού εμπορικά πρακτορεία, εμπορικούς και τραπεζικούς οίκους και στη συνέχεια νοσοκομεία και σχολεία. Οι οικονομικές και πνευματικές σχέσεις ήταν πιο στενές με την Ήπειρο και ιδιαίτερα με τα Γιάννενα, που έμοιαζαν περισσότερο με Ευρωπαική παρα με τουρκοκρατούμενη πόλη. Μεγάλες δωρεές συγκράτησαν επι ολόκληρα χρόνια φιλανθρωπικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Απο τους απόδημους Ηπειρώτες προήλθαν οι πιο μεγάλοι εθνικοί ευεργέτες. Με τα χρηματά τους σχηματίστηκαν απο τα χρόνια της τουρκοκρατίας, τα κληροδοτήματα, τα γνωστά λάσσα, που απέβλεπαν την προαγωγή της παιδείας, της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας.
Με χρήματα των μεγάλων Ηπειρωτών ευεργετών δημιουργήθηκαν το Ζάππειο Μέγαρο και η γυρω περιοχή του, το Αρσάκειο Παρθεναγωγείο Ψυχικού, το Τοσίτειο Αθηνών, η Ακαδημία Αθηνών, το Πανεπιστήμιο, το Πολυτεχνείο, το Αστεροσκοπείο, η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Βαρβάκειο Λύκειο, η Γεωργική Σχολή και ο Βοτανικός Κήπος,το Παναθηναϊκό Στάδιο, η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, οι Φυλακές Αβέρωφ (στη θέση των οποιων είναι σήμερα ο Άρειος Πάγος, η Ριζάριος Σχολή και τόσα άλλα κοινοφελή ιδρύματα, που σήμερα κοσμούν τη πρωτεύουσα του Ελληνικού Κράτους. Επίσης αγοράσθηκε το θωρηκτό Αβέρωφ που συνέβαλε αποφασιστικά στη νικηφόρα έκβαση των Βαλακανικών Πολέμων.
Στα Ιωάννινα ιδρύθηκαν επίσης πάρα πολλά έργα: η Επιφάνειος Σχολή, η πρώτη Σχολή των Ιωάννινων, η Σχολή Γκιούμα που μετονομάστηκε σε Μπαλαναίε Σχολή,η Καπλάνειος Σχολή, η Ζωσιμαία Σχολή, που ιδρύθηκε το 1828 με χρήματα της Ζωσιμαίας αδελφότητας και το νοσοκομείο Χατζηκώστα. Επίσης ιδρύθηκε το Μέκειο, τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία, το Δημοτικό Νοσοκομείο η ΑΓΑΠΗ, το Τούλειο Ορφανοτροφείο και η Παπαζόγλειος Υφαντική Σχολή.
Εύκολα συμπεραίνουμε ποσο σημαντικοί και ξεχωριστοί ήταν αυτοί οι άνθρωποι απο την Ήπειρο. Γεννημένοι εκεί, μοναχικοί, πήραν την μεγάλη απόφαση της μετανάστευσης για να αποκτήσουν πλούτο, ωστε να μπορέσουν κάποια μέρα να προσφέρουν και να προστεθούν και αυτοί σαν το επόμενο λιθαράκι της ιστορίας αυτού του τόπου. Έτσι λοιπόν θα πρέπει το σύνολο της κοινωνίας αυτης της χώρας να τους τιμά και να τους ευγνωμονεί. Γι'αυτό και εμείς μεριμνώντας για την διατήρηση της ηπειρωτικής παράδοσης φροντίζουμε να κρατήσουμε στη μνήμη μας για πάντα αυτούς του θαυμαστούς ανθρώπους και τις αξιέπαινες προσπαθειές τους.
